Dostępne zagadnienia ze Współczesnych kierunków pedagogicznych

K. Kotłowski
Związek pedagogiki z filozofią:

• Wg K. Kotłowskiego pedagogika wywodzi się z filozofii. Naukowiec usiłujący wyzwolić się od wpływów filozofii w swoich badaniach z reguły popada nieświadomie w zależność od innej filozofii.

• W badaniach należy brać pod uwagę nie tyle jakąś wyodrębnioną szkołę filozoficzną naszej cywilizacji.

• Pedagogika filozoficzna musi pozostawać w ścisłym związku z pedagogiczną empirią, wtedy można liczyć na osiągnięcie sukcesów wychowawczych.

• Istotą wychowania jest dążenie do osiągnięcia jakichś wartości dla społeczeństwa i/lub dla jednostki.

• Wychowawca powinien znać nie tylko cel, ale strukturę oraz hierarchię wartości.

• Wychowanie człowieka jest procesem jego integracji wokół wartości z zachowaniem pewnych prawidłowości (wyznaczają one fazy rozwoju psychofizycznego i naturę wartości i ich hierarchię.

Wg Kotłowskiego:

Wychowanie – należy do jednego z najbardziej złożonych działań człowieka, jakim jest jego oddziaływanie na drugą ludzką świadomość w celach wychowawczych.

Działalność wychowawcza – takie działanie, mające na celu rozwój osobowości dziecka przez włączenie go w służbę uznawanych przez społeczeństwo wartości.

Aktem pedagogicznym – jest każda świadoma czynność człowieka, która zorientowana jest na jakiś cel wychowawczy. Akt ten dzięki swojej normatywności jest czymś dynamicznym.

W strukturze aktu zawarte są następujące działania wychowawcy:

• Analiza istniejącej sytuacji wychowawczej.

• Refleksja nad sytuacją pod kątem określonego celu wychowawczego.

• Obmyślenie sposobu postępowania prowadzącego do osiągnięcia postawionego celu.

• Sam czyn wychowawczy, mający na celu wywołanie pożądanych zmian w psychice wychowanka, czyli wytworzenie nowej sytuacji wychowawczej.

Ciąg powiązanych ze sobą i ukierunkowanych za jakiś cel wychowawczy aktów pedagogicznych składa się na działanie czy oddziaływanie pedagogiczne, w trakcie którego pojedynczy lub zespołowy obiekt tych oddziaływań doświadcza w swojej świadomości określonych bodźców, wpływających na jego postępowanie.

Współdziałanie świadomości przedmiotu i podmiotu dla osiągnięcia wyznaczonego celu pedagogicznego nazywa Kotłowski procesem wychowawczym lub pedagogicznym.

Efektem pojedynczych aktów lub procesów wychowawczych są fakty pedagogiczne, na które składają się:

• pożądane stany świadomości wychowanka

• oparte na nich działania wychowanków

• nowe sytuacje wychowawczego

W procesie tym występują po obu stronach świadome podmioty, mające wolność wyboru postępowania i nie zawsze są skłonne do podporządkowania się woli jednej ze stron (najczęściej wychowawcy).

Pedagog ma małą możliwość wywoływania pożądanych zmian w świadomości wychowanka z tego powodu, iż nie dysponuje środkami pozwalającymi na kontrolę ich przebiegu.

Oddziaływania intuicyjne – są podświadomym syntetyzowaniem znanych sposobów wychowawczych lub też naśladowaniem jednego z nich, w wyniku często długich lat praktyki, obserwacji i kumulacji doświadczeń.

Cele wychowania:

• Nie powinny być formułowane w sposób ostry i wyraźny; nie są one w stanie uwzględnić odmiennych warunków ich stosowania ze względu na poszczególne środowiska życia i psychiczne właściwości dzieci oraz samych wychowawców.

• Nie podlegają też kryteriom prawdy i fałszu, gdyż są zestawem norm postępowania, czyli powinności, które powinny się zrealizować w świadomości wychowanka.

• Są one zadaniami do realizacji, które można waloryzować w kategoriach ich adekwatności do określonej ideologii, filozofii wartości, czy ich zgodności z warunkami społecznymi w jakich mają być realizowane.

Wychowawca dążąc do określonych celów wychowawczych doświadcza trzech sfer swojej działalności pedagogicznej:

• Sfery faktów, w której przyjmuje rolę badacza rzeczywistości wychowawczej m. in. Stan rozwoju psychofizycznego dziecka i jego środowiska wychowawczego, program wychowania i kształcenia itp.

• Sfery powinności (norm, ideałów, modeli wychowawczych), a więc dedukowanie norm moralnych z określonej ideologii i ich uzasadnianie.

• Sfery prakseologii pedagogicznej, czyli zasad i metod działania jest swoistego rodzaju pomostem prowadzącym od tego co jest, do tego, co powinno być.

Wychowanie nie jest wszechmocne w żadnej ze sfer rozwoju dziecka (umysłowego, estetycznego, fizycznego, moralnego).

Nie da się nawet najbardziej obdarzonej talentami istocie osiągnąć możliwych i pożądanych sukcesów bez odpowiedniego wychowania i kształcenia.

Dziecko najlepiej rozwija się w umiarkowanym klimacie pedagogicznym. Zaspokajanie wszystkich jego kaprysów jest tak samo szkodliwe dla jego moralnego kształtowania się, jak i pozbawienie wszystkich przyjemności. Zbyt wielkie wymagania demoralizują je w tym stopniu, co zbyt małe, lecz nieco inaczej.

Podsumowanie:

• K. Kotłowski - kontrowersyjna postać w naukach o wychowaniu w okresie PRL.

• Pozwala aby istniały inne nauki, różne koncepcje pedagogiczne, gdyż nie ma jednej prawdy pedagogicznej.

• Należy wybrać „złoty środek” spośród tych wszystkich nauk.

• Pedagogika wywodzi się z filozofii; należy brać pod uwagę cały dorobek filozoficzny naszej cywilizacji.

• Są trzy drogi postępowania w stosunku do dziedzictwa myśli pedagogicznej:

• Jego przyjęcie i kontynuacja.

• Odrzucenie ze względu na niezgodność z marksizmem filozoficznych i ideologicznych założeń.

• Przezwyciężenie jego w płaszczyźnie filozofii marksistowskiej.

• Istotą wychowania jest dążenie do osiągnięcia wartości.

• Wychowanie – integracja wychowanka wokół wartości; zgodne z wartościami.

• Wychowanie musi wpływać na osobowość dziecka (intelekt, uczucia, wola).

• Wychowanie musi być adekwatne do rozwoju.

• Jest pewna określona hierarchia wartości, ale jednocześnie taka sfera zawiązana z indywidualnym, subiektywnym odczuciem.

• Nie jest najważniejsze to, czym jest dziecko, ale czym może być i czym być powinno.

• Wychowanie nie jest wszechmocne w żadnej ze sfer rozwoju dziecka (umysłowego, estetycznego, fizycznego, moralnego).