Dostępne zagadnienia ze Współczesnych kierunków pedagogicznych

Erich Fromm:

• Filozof, psycholog, założyciel Instytutu Psychoanalitycznego.

• Przedmiotem jego szczególnych zainteresowań było zjawisko nazizmu.

• Swoimi poglądami na temat m. in. socjalizacji, autorytetu, posłuszeństwa, etyki zachowań społecznych, uczenia się i nauczania wpłynął na postrzeganie rzeczywistości wychowawczej.

• Jest jednym z nielicznych filozofów krytycznych, którzy pytając o zło w procesie socjalizacji poszukuje przyczyn przemocy, zniszczenia, czynienia komuś krzywdy, braku szacunku dla jednostki ludzkiej czy pogardy.

• Stara się zrozumieć istotę wszechobecnej przemocy, agresji, okrucieństwa lokując je w niemożności rozwiązywania przez człowieka podstawowych problemów życia, w niezdolności do kochania innych.

Fromm rozróżnia dwa rodzaje wrogości:

• Wrogość reakcyjna – to reakcja jednostki na zagrożenie życia, godności, własności itp.

• Wrogość rekompensacyjna – stanowi dla ludzi słabych, zniewolonych, bezsilnych – swoistego rodzaju uniwersalny środek do odzyskania poczucia własnej mocy, dzięki stosowaniu wobec innych przemocy, dominacji czy siły. Zdaniem Fromma ta wrogość jest pochodną dominującej w nim orientacji nekrofilnej (ku śmierci, ku destrukcji, ku złu) oraz postępującej biurokratyzacji współczesnych społeczeństw przemysłowych.

W instytucjach edukacyjnych mamy do czynienia z jedną z dwóch form bliskości między podmiotami procesu kształcenia (nauczycielami, nauczycielami – uczniami, nauczycielami – rodzicami, między samymi uczniami):

• Bliskość submisyjna – to podporządkowanie się komuś, od kogo się zależy. Prowadzi do braku niezależności czy skłonności buntowniczych, hamuje pełny rozwój jednostki.

• Bliskość całkowitej i najgłębszej zażyłości – między dwiema osobami, polegająca na dojrzałej miłości przy zachowaniu niezależności i odrębności podmiotów. Nie hamuje rozwoju, nie powoduje konfliktów wewnętrznych ani utraty energii.

Orientacja nekrofilna i biofilna:

ORIENTACJA NEKROFILNA:

• Charakteryzuje się specyficzną zdolnością człowieka do stosowania wobec innych przemocy, do traktowania życia w sposób mechaniczny, przedmiotowy.

• Reprezentuje sobą całościowy sposób życia, wyrażając się w procesach cielesnych danej osoby, w jej sferze emocjonalno – wolicjonalnej, myślach, gestach i zachowaniach.

Nekrofil jest osobą kochającą destrukcję, wierzącą w słuszność przemocy; bardziej kieruje się przeszłością, niż przyszłością, która jest dla niego nieznana, niepewna.

• Jeżeli pełni funkcje kierownicze, to administruje ludźmi tak, jak rzeczami, będąc dumnym z zadawania bólu innym.

• Stara się zdobyć władzę nad innymi. Władza staje się okazja do zakamuflowania własnych kompleksów, zawiedzionych nadziei, poczucia niemocy czy niedowartościowania.

• Odwraca się do innych osób, potęgując swa zdolność do czynienia zła, do okrucieństwa (przemocy, wyzysku, gwałtu), upajając się własnym sadyzmem w stosunku do podwładnych.

• Władza w rękach nekrofila demoralizuje, gdyż daje panowanie nad umysłem czy uczuciami innych osób.

• Nekrofil w akcie zniszczenia udowadnia sobie, że góruje nad tym, czego nie mógł stworzyć: nad życiem.

Fromm ostrzega przed rozprzestrzenianiem się tej orientacji, która wcale nie musi wyrażać się w swej radykalnej formie, ale może mieć różne postacie, prowadząc do pozbawiania innych osób ich własnej godności, autonomii, indywidualności.

Erich Fromm przywiązuje wielką wagę do asertywności i obrony własnego humanum. W procesie wychowania i kształcenia sprowadza się to do zdolności obronnych osoby na zagrożenie jej życia, indywidualności, mocy sprawczej, godności oraz sublimowanie skłonności nekrofilnych, destrukcyjnych, pasji niszczenia siebie czy innych.

ORIENTACJA BIOFILNA:

• Biofilia jest dążeniem osoby do ochrony życia, do twórczości, przedkładaniem radości, otwartości, prospołeczności nad pesymizm, niepewność czy egoizm.

• Biofilna świadomość motywowania jest dążeniem do życia i radości.

Biofil jest osobą promieniującą na otoczenie ciepłem, serdecznością, empatią, poczuciem wolności i świadomością silnych stron własnej osobowości.

• Swoją orientację życiową wyraża bardziej w sposób niewerbalny, aniżeli deklaratywny.

• Nie pogrąża się w wyrzutach sumienia i poczuciu winy.

Natura człowieka nie jest ani dobra, ani zła, ale staje się patologiczna w zależności od dominacji orientacji nekrofilnej nad biofilną i od styczności z zewnętrznym światem. Wpływ społeczeństwa na jednostki niesie z sobą negatywne elementy w tym sensie, że ludzie są od siebie zależni i potrzebują się nawzajem.

Wg Fromma cywilizacja przemysłowa zorientowana jest nie na życie, ale na jego struktury, mechanizmy, wytwory materialne. Wszystko to wspiera wzrastająca rola biurokracji i fetyszyzacji rzeczy, liczb, wskaźników ilościowych, urzeczowienie stosunków międzyludzkich, administrowanie ludźmi tak, jakby byli przedmiotami.

• Szkoły zdaniem Fromma zostały zdominowane przez zasadę maksymalnej wydajności. Prawu stałego i nieograniczonego przyspieszenia podlega proces kształcenia. Wzrost ilościowy wiedzy, pożądanych stopni szkolnych, promocji uczniów wyznacza cele edukacyjnej rzeczywistości, stając się miarą „postępu”.

• W systemie oświatowym mamy do czynienia z dehumanizacją w imię wydajności. Administracja oświatowa narzuca nauczycielom „właściwe” podejście do zadań zawodowych oraz usług, zmierzające w rzeczywistości do zwiększenia wydajności korzyści władz oświatowych, kształtując uległych i posłusznych pracowników.

• Charakterystyczne jest usuwanie elementów twórczych, gdyż wprowadzają element ryzyka i niepewności.

• Zarządzający takim systemem starają się ograniczyć do maksimum indywidualizm, twórczość, alternatywne rozwiązania i jakościowe mierniki kształcenia – gdyż pragną biurokratycznie kontrolować jakość życia wewnątrzszkolnego.

• Takie podejście wytwarza nudę i bierność, pozbawia zdobywania wiedzy, umiejętności emocjonalnego z nim związku, całkowitym milczeniem pomija ludzki stres, niepokój, upokorzenie czy utratę nadziei.

Szkoła humanistyczna:

• Powinna promować postawę typu „być” zamiast „mieć”, praktykującą miłość, a więc orientację biofilną.

• Najważniejszym czynnikiem rozwoju miłości życia u dziecka jest bowiem współżycie z ludźmi, którzy to życie kochają. Miłość jest bowiem najwznioślejszym i najtrudniejszym do osiągnięcia stanem rodzaju ludzkiego.

Zadaniem wychowawcy:

• Jest poszerzanie marginesu wolności oraz wspieranie warunków sprzyjających biofilii.

• Nie może wywierać na wychowanków wpływu, dokonywać za nich wyboru.

• Powinien ukazać im możliwości wyboru w sposób prawdziwy z miłością, rozbudzając w nich energię ku życiu.

Rewolucyjny optymizm:

Pedagog humanistyczny nie czeka na czyjeś (władzy, prawa, ideologii) „przyzwolenie”, „nakazy”, ale kierując się głosem serca, realizmu, wierzy w moc przemian w sobie i innych; jest odważny, nieustraszony.

Zdrowe społeczeństwo – jego funkcją ma być przyczynianie się do powstania nowego, odrodzonego duchowo człowieka tzn. zdolnego do miłości, twórczości i braterstwa; społeczeństwo skupione wokół pełnego rozwoju człowieka.

Demokracja uczestnicząca – potrzeby wspólnoty są dla jednostki tak samo ważne, jak jej własne sprawy lub w której dobro wspólne jest uznawane przez każdego obywatela za jego własne.

Fromm wierzy w wolność, w prawo człowieka do bycia sobą, samopotwierdzenia i walki przeciw wszystkim tym, którzy usiłują nie dopuścić, żeby stać się sobą.

Wolność – to wolność bycia niezależnym, swoboda tego, żeby więcej być, a nie więcej mieć czy używać rzeczy i ludzi.